varzesh

تا مدت‌ها، سفرهای فضایی به دلیل یکبار مصرف بودن موشک‌ها، بسیار پرهزینه و محدود بودند. هر پرتاب موشکی به معنای دور انداختن میلیاردها دلار سخت‌افزار پس از تنها یک بار استفاده بود. این رویکرد، مانع بزرگی بر سر راه اکتشافات فضایی گسترده‌تر و دسترسی مقرون‌به‌صرفه‌تر به فضا بود. اگرچه ایده‌ی موشک‌های قابل استفاده مجدد در دوران شاتل‌های فضایی ناسا مطرح شد، اما شاتل‌ها پیچیدگی‌ها و هزینه‌های عملیاتی بالایی داشتند و هرگز به هدف اصلی قابلیت استفاده مجدد سریع و ارزان نرسیدند. در این میان، شرکت اسپیس‌ایکس، با رهبری ایلان ماسک، با هدف انقلابی کردن صنعت فضایی و کاهش چشمگیر هزینه‌ها، گام بزرگی به سوی تحقق موشک‌های کاملاً قابل استفاده مجدد برداشت.

نقطه عطف این انقلاب، توسعه و به‌کارگیری موفقیت‌آمیز موشک فالکون ۹ توسط اسپیس‌ایکس بود. این موشک، برخلاف نسل‌های قبلی، به گونه‌ای طراحی شد که مرحله اول آن پس از جدایی از مرحله دوم، بتواند به صورت عمودی به زمین بازگردد و به آرامی بر روی سکوی فرود فرود آید. این شاهکار مهندسی نیازمند نوآوری‌های فراوانی بود، از جمله قابلیت کنترل جهت رانش موتورها در جو و خلاء، استفاده از رانشگرهای گاز سرد برای تنظیم دقیق موقعیت، موتورهایی با قابلیت استارت مجدد برای کاهش سرعت و فرود کنترل‌شده، و سیستم‌های ناوبری و فرود پیچیده. اسپیس‌ایکس از طریق آزمایش‌های متعدد و گاه ناموفق، به تدریج بر این چالش‌ها غلبه کرد و در سال ۲۰۱۵، برای اولین بار در تاریخ، مرحله اول فالکون ۹ را با موفقیت بر روی زمین فرود آورد.

تأثیر این فناوری بر صنعت فضایی بی‌سابقه بوده است. قابلیت استفاده مجدد از مرحله اول موشک‌های فالکون ۹، هزینه‌های پرتاب را به طور چشمگیری کاهش داده است. بر اساس گزارش‌ها، این فرآیند می‌تواند هزینه‌های پرتاب را تا ۳۰ درصد کاهش دهد و امکان استفاده مجدد از هر بوستر را تا ده‌ها بار فراهم کند. این کاهش هزینه، اسپیس‌ایکس را قادر ساخته است تا پرتاب‌های مکرر و با نرخ بی‌سابقه‌ای را انجام دهد؛ برای مثال، در سال ۲۰۲۳ بیش از ۸۰ پرتاب موفق توسط این شرکت صورت گرفته است. این افزایش نرخ پرتاب، به نوبه خود، امکان اجرای پروژه‌های عظیمی مانند شبکه اینترنتی ماهواره‌ای استارلینک را فراهم کرده است که هدف آن ارائه اینترنت پرسرعت به سراسر جهان است.

فراتر از فالکون ۹، اسپیس‌ایکس در حال توسعه سامانه موشکی "استارشیپ" است که جاه‌طلبانه‌ترین پروژه موشک قابل استفاده مجدد در تاریخ بشر محسوب می‌شود. استارشیپ، که متشکل از دو بخش اصلی یعنی بوستر "سوپر هوی" (Super Heavy) و خود فضاپیمای "استارشیپ" است، برای پرتاب صدها تن محموله به مدار زمین و در نهایت، حمل انسان به ماه و مریخ طراحی شده است. هدف نهایی، دستیابی به یک سیستم کاملاً قابل استفاده مجدد است که هر دو مرحله آن بتوانند پس از پرتاب به زمین بازگردند و برای مأموریت‌های بعدی مجدداً مورد استفاده قرار گیرند. این پیشرفت‌ها نه تنها سفرهای فضایی را ارزان‌تر و در دسترس‌تر می‌کنند، بلکه دروازه‌ای را به سوی اکتشافات عمیق‌تر فضایی و رویای چندسیاره‌ای شدن انسان می‌گشایند.